Ngành báo chí – truyền thông đang đứng trước giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ khi quá trình tinh gọn bộ máy, sáp nhập cơ quan báo chí và sự bùng nổ của AI làm thay đổi sâu sắc nhu cầu nhân lực.
Trong những năm gần đây, lĩnh vực báo chí – truyền thông tại Việt Nam ghi nhận tốc độ phát triển mạnh mẽ cả về quy mô đào tạo lẫn sức hút đối với thí sinh. Từ chỗ chỉ tập trung ở một số cơ sở đào tạo truyền thống như Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội và Đại học Quốc gia TP.HCM, đến nay hệ thống đào tạo đã mở rộng đáng kể với sự tham gia của nhiều trường đại học trên cả nước.
Quảng Cáo
Nhiều cơ sở giáo dục như Học viện Ngoại giao, Trường Đại học Văn hóa, Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông, Đại học Huế, Đại học Cần Thơ, Đại học Vinh, Đại học Thái Nguyên… đều triển khai đào tạo các ngành liên quan đến báo chí, truyền thông. Không chỉ khối công lập, nhiều trường đại học tư thục như Văn Lang, Hoa Sen, Văn Hiến, Đại Nam, Phenikaa hay Thăng Long cũng đẩy mạnh tuyển sinh ở các ngành truyền thông đa phương tiện, quan hệ công chúng và công nghệ truyền thông.
Quảng Cáo
Theo thống kê, hiện cả nước có khoảng 35 trường đại học, học viện đào tạo nhóm ngành báo chí – truyền thông; riêng ngành báo chí có khoảng 15 cơ sở đào tạo chuyên biệt với hơn 1.000 cử nhân tốt nghiệp mỗi năm. Chưa kể hàng nghìn sinh viên từ các ngành liên quan như truyền thông đa phương tiện, PR cũng sẵn sàng tham gia thị trường lao động báo chí.
Sức hút của ngành này còn thể hiện rõ qua mức điểm chuẩn luôn ở nhóm cao nhất. Điển hình năm 2024, ngành báo chí của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) xét tuyển tổ hợp C00 đạt tới 29,03 điểm, tương đương trung bình hơn 9,6 điểm mỗi môn.
ADS
Tuy nhiên, trong khi quy mô đào tạo liên tục mở rộng thì nhu cầu tuyển dụng thực tế của ngành báo chí lại đang thu hẹp rõ rệt.
Nhà báo Bùi Ngọc Hải, lãnh đạo một cơ quan truyền thông, cho rằng quá trình sắp xếp, tinh gọn bộ máy và sáp nhập các cơ quan báo chí đã tạo ra lượng lớn nhân sự dư thừa. Song song đó, trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi mạnh mẽ quy trình sản xuất nội dung.
ADS
Tại nhiều tòa soạn hiện nay, AI đã tham gia sâu vào quá trình sản xuất tin bài, giúp tăng tốc độ xử lý thông tin và giảm đáng kể chi phí vận hành. Một số dạng nội dung đơn giản thậm chí được tạo ra hoàn toàn bằng AI, khiến nhu cầu tuyển mới nhân sự giảm mạnh.
Theo ông Hải, khoảng cách giữa đào tạo trong nhà trường và yêu cầu thực tế đang ngày càng lớn. Báo chí dữ liệu, sản xuất nội dung đa nền tảng hay kỹ năng ứng dụng AI vẫn còn là lĩnh vực khá mới trong chương trình đào tạo hiện nay.
“Chưa bao giờ nghề báo đứng trước thử thách lớn như hiện nay. Việc đào tạo trong nhiều trường vẫn chậm hơn rất nhiều so với yêu cầu thực tiễn”, ông Hải nhận định.
Bà Bùi Hương Giang, nhà báo kỳ cựu với gần 30 năm kinh nghiệm và từng giữ vị trí quản lý tại Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV), cũng cho rằng thị trường việc làm báo chí hiện nay vô cùng khốc liệt và có dấu hiệu bão hòa.
Sự phát triển mạnh của TikTok, YouTube cùng các nền tảng mạng xã hội khiến báo chí chính thống phải cạnh tranh gay gắt với các KOL và nhà sáng tạo nội dung độc lập. Trong bối cảnh đó, sinh viên mới ra trường rất khó cạnh tranh khi thiếu kinh nghiệm thực chiến.
Không chỉ vậy, các cơ quan báo chí hiện yêu cầu phóng viên phải đa năng hơn trước rất nhiều, từ viết bài, chụp ảnh, quay phim đến dựng video và quản trị nền tảng số. Áp lực KPI ngày càng lớn khiến việc tuyển dụng cũng khắt khe hơn.
Nhiều doanh nghiệp lớn trong lĩnh vực truyền thông doanh nghiệp hay PR cũng ưu tiên tuyển dụng các nhà báo giàu kinh nghiệm thay vì sinh viên mới tốt nghiệp. Điều này khiến “cánh cửa” bước vào nghề báo ngày càng hẹp hơn.
Trước thực tế đó, TS Lê Thu Hà, Phó Viện trưởng Viện Báo chí – Truyền thông, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, cho rằng cần nhìn nhận vấn đề ở góc độ rộng hơn.
Theo TS Hà, đây không đơn thuần là sự thu hẹp cơ hội việc làm mà là quá trình tái phân bổ cơ hội nghề nghiệp. Báo chí hiện đại không còn là con đường nghề nghiệp đơn tuyến, mà mở ra nhiều hướng đi mới trong truyền thông số, sáng tạo nội dung, phân tích dữ liệu, truyền thông doanh nghiệp hay công nghiệp văn hóa.
Người học không nên giới hạn bản thân trong suy nghĩ chỉ có thể làm việc tại cơ quan báo chí. Quan trọng hơn là xây dựng năng lực linh hoạt, tư duy báo chí sắc bén, khả năng kiểm chứng thông tin, kể chuyện có trách nhiệm và thích ứng nhanh với công nghệ.
TS Hà cho rằng quá trình sáp nhập báo chí thực chất là sự thanh lọc để nâng chuẩn nghề nghiệp. Trong bối cảnh chuyển đổi số, nhiều lĩnh vực mới như báo chí dữ liệu, sản xuất podcast, sáng tạo nội dung đa nền tảng, quản trị rủi ro truyền thông hay chiến lược nội dung số đang mở ra nhiều cơ hội cho sinh viên nếu được chuẩn bị tốt.
Để không bị tụt lại phía sau, các cơ sở đào tạo cần nhanh chóng đổi mới chương trình giảng dạy theo hướng tích hợp kỹ năng số, tư duy dữ liệu, khả năng làm nội dung đa nền tảng và năng lực liên ngành.
Theo nhà báo Bùi Ngọc Hải, sinh viên báo chí hiện nay không thể chỉ biết viết mà phải trở thành một “tòa soạn di động”, có khả năng sản xuất nội dung toàn diện và sử dụng hiệu quả AI như một công cụ hỗ trợ nghề nghiệp.
Trong môi trường cạnh tranh khốc liệt, người đa nhiệm, sắc sảo và linh hoạt sẽ luôn có cơ hội tồn tại. Ngay cả khi không làm việc tại cơ quan báo chí truyền thống, họ vẫn có thể xây dựng sự nghiệp riêng thông qua thương hiệu cá nhân và năng lực sáng tạo nội dung chuyên nghiệp.
Du Kỷ (SKV 08:12 ngày 08/05/26)