Dế mèn chiên là món ăn dân dã, chỉ xuất hiện theo mùa ở vùng cao Lào Cai. Từ những tổ dế trong tự nhiên, người dân có thể chế biến thành món đặc sản được nhiều thực khách yêu thích.
Nếu là người yêu thích khám phá ẩm thực vùng cao, có lẽ dế mèn chiên không còn là cái tên quá xa lạ. Với những người lần đầu nghe đến hoặc thưởng thức, món ăn này có thể tạo cảm giác e ngại, nhưng với nhiều thực khách, dế mèn lại được xem là món ăn đặc biệt, thơm béo và hấp dẫn.
Quảng Cáo
Dế mèn tự nhiên xuất hiện nhiều theo mùa. Đây cũng là thời điểm người dân tại một số khu vực vùng cao Lào Cai tranh thủ tìm bắt để chế biến món ăn hoặc bán cho thực khách.
Quảng Cáo
Mùa dế mèn trong tự nhiên thường kéo dài từ tháng 7 đến hết tháng 9 âm lịch, tương đương khoảng tháng 8 đến tháng 10 dương lịch. Đây là thời điểm thời tiết chuyển mùa, dế trưởng thành và xuất hiện nhiều tại các bãi cỏ, bờ ruộng, bãi bồi ven sông hoặc những khu đất trống.
Tại một bãi đất rộng hàng nghìn mét vuông phía sau một nhà hàng, hàng trăm ụ đất nhỏ mới nổi lên trên mặt đất. Đây là dấu hiệu cho thấy bên dưới có những tổ dế.
Các ụ đất thường có hình dạng giống một chiếc nón nhỏ, phần chân rộng khoảng 20 cm và cao khoảng 5 cm. Những tổ dế nằm rải rác, có khi cách nhau vài mét.
ADS
Theo chân anh Viện cùng một số người bạn đi săn dế, dụng cụ mang theo khá đơn giản, chủ yếu là cuốc. Người đi bắt phải quan sát kỹ từng ụ đất để xác định vị trí tổ.
Khi tìm được một tổ dế, anh Viện dùng tay gạt lớp đất mới phía trên để xác định miệng hang, sau đó đưa ngón tay vào kiểm tra hướng đường hầm. Xác định được hướng đi, anh dùng cuốc bổ từng nhát xuống đất và kiên trì lần theo đường hang.
ADS
Sau một đoạn đào sâu khoảng 50 cm, một chú dế mèn đang ẩn bên trong đường hầm được tìm thấy.
Anh Viện cho biết đầu mùa thường là thời điểm dế còn nhỏ, nhưng thịt dế khá béo và thơm. Mỗi tổ thường chỉ có một con đực hoặc một con cái. Vào cuối mùa, khoảng tháng 8-9 âm lịch, một số tổ có thể xuất hiện nhiều dế hơn, với khoảng 3-4 con trong cùng một ổ.
Chỉ trong khoảng 3 giờ buổi chiều, nhóm của anh Viện bắt được hơn 100 con dế và dự định mang về chế biến thành thực phẩm.
Với những người sinh ra và lớn lên ở vùng cao, săn dế không chỉ là một hoạt động tìm kiếm thực phẩm mà còn gắn với nhiều kỷ niệm tuổi thơ.
Anh Mạnh, 31 tuổi, một người cùng tham gia săn dế, chia sẻ ngày nhỏ anh thường cùng bạn bè đi học vào buổi sáng, chiều về chăn trâu bò rồi rủ nhau bắt dế để nướng ăn.
“Ngày nhỏ tôi cùng nhóm bạn buổi sáng đến lớp, chiều về trong lúc chăn trâu bò thường rủ nhau đổ nước bắt dế nướng ăn. Nay đã trưởng thành và đi làm xa, song mỗi lần về quê đi săn dế, ký ức luôn ùa về”, anh Mạnh chia sẻ.
Ngày nay, từ món ăn dân dã của trẻ em vùng quê, dế mèn đã trở thành một trong những món đặc sản được thực khách tìm kiếm khi có dịp khám phá ẩm thực vùng cao.
Dế mèn tự nhiên có giá khoảng 2.500 đồng/con, tùy thời điểm và nguồn cung. Do chỉ xuất hiện nhiều trong một khoảng thời gian nhất định trong năm, món ăn này mang tính mùa vụ khá rõ.
Theo những người có kinh nghiệm, dế mèn có thể được bắt bằng nhiều phương pháp khác nhau. Một cách phổ biến là đổ nước vào hang để dế tìm đường thoát ra ngoài. Người bắt chỉ cần xác định đúng vị trí tổ và chờ dế xuất hiện.
Ngoài ra, người dân có thể dùng cuốc đào từng lớp đất, lần theo đường hầm để bắt dế. Một số người còn sử dụng dây thép có gắn lò xo, đưa vào đường hang để tìm và kéo dế ra ngoài.
Tại khu vực Sơn Hồng, những bãi đất trống thường nằm gần các con suối nên người dân có điều kiện thuận lợi để sử dụng phương pháp đổ nước bắt dế.
Việc săn dế đòi hỏi người bắt phải có kinh nghiệm nhận biết dấu hiệu của tổ. Chỉ cần xác định sai hướng đường hầm, việc đào bắt có thể mất nhiều thời gian mà không tìm được dế.
Sau khi bắt về, dế được rửa sạch, làm sạch phần bên trong và cắt bỏ cánh trước khi chế biến. Tùy khẩu vị, người dân có thể rang dế với nhiều nguyên liệu đặc trưng của vùng cao.
Một số cách chế biến phổ biến là dế mèn rang với hạt dổi, măng ớt hoặc lá chanh. Trong đó, dế rang lá chanh được nhiều người yêu thích bởi mùi thơm đặc trưng, kết hợp với vị béo, giòn của dế.
Anh Viện cho biết món dế mèn mà anh yêu thích nhất là rang với lá chanh. Khi được làm sạch và chế biến đúng cách, dế có vị béo, thơm và giòn, phù hợp để dùng trong các bữa ăn hoặc làm món nhậu.
Không chỉ săn dế, vào thời điểm này, anh Viện còn thường lên rừng tìm ong rừng. Đây cũng là một sản vật được người dân địa phương ưa chuộng và được xem là một phần trong nét ẩm thực đặc trưng của vùng cao.
Từ những bãi đất ven suối, những ụ đất nhỏ giữa tự nhiên, dế mèn theo mùa trở thành món ăn độc đáo của vùng cao Lào Cai. Với người dân địa phương, đây vừa là nguồn thực phẩm theo mùa, vừa gợi lại những ký ức tuổi thơ; còn với du khách, món dế mèn chiên có thể trở thành một trải nghiệm ẩm thực lạ miệng trong hành trình khám phá vùng đất Tây Bắc.
Theo Du Kỷ (SKV 12:14 ngày 18/08/26)